Ngành nào khó xin việc nhất hiện nay

Thực trạng thị trường lao động và các nhóm ngành khó xin việc hiện nay

Thị trường lao động hiện đại đang chứng kiến những biến động cấu trúc sâu sắc, tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa các lĩnh vực đào tạo và nhu cầu thực tế của nền kinh tế. Sự mất cân đối cung - cầu không chỉ phản ánh qua số lượng vị trí tuyển dụng mà còn bộc lộ qua áp lực việc làm đối với thế hệ lao động trẻ.

Thống kê nhu cầu tuyển dụng tại các đô thị lớn

Bức tranh tuyển dụng tại các đô thị lớn, đặc biệt là tại Thành phố Hồ Chí Minh, cho thấy sự dư thừa nhân lực trầm trọng ở một số nhóm ngành từng được xem là có sức hút lớn đối với học sinh và sinh viên. Theo số liệu thống kê từ Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động Thành phố Hồ Chí Minh (Falmi) trong năm 2024, tổng nhu cầu tuyển dụng đối với ngành công nghệ sinh học chỉ chiếm $0.01\%$ (tương ứng với $32$ lao động), ngành luật và pháp lý chiếm $0.1\%$ ($319$ người), và ngành báo chí, biên tập viên chỉ chiếm $0.08\%$ ($255$ người) trong tổng nhu cầu nhân lực của toàn thành phố. (theo Dân trí)

Tình trạng này tiếp tục kéo dài sang giai đoạn đầu năm 2025. Báo cáo tháng $1/2025$ từ Trung tâm Dịch vụ việc làm Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận nhiều ngành nghề gần như không có chỉ tiêu tuyển dụng từ phía doanh nghiệp:

• Ngành giáo dục chính trị và triết học ghi nhận $0$ doanh nghiệp tuyển dụng.
• Khối ngành nông, lâm và thủy sản chỉ tuyển dụng $3$ lao động.
• Khối ngành sư phạm và giáo dục cần tuyển $4$ vị trí việc làm.
• Khối ngành văn hóa và xã hội tuyển dụng $5$ người.
• Ngành luật chỉ có $19$ chỉ tiêu lao động.
• Ngành báo chí và thông tin cần tuyển $12$ người.

Những con số này minh chứng cho sự lệch pha giữa định hướng chọn ngành của người học và nhu cầu vận hành thực tế của các tổ chức, doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay.

Tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm lao động trẻ

Sự thu hẹp về cơ hội việc làm tại các đô thị lớn tác động trực tiếp và rõ nét nhất đến lực lượng lao động trẻ, đặc biệt là nhóm mới tốt nghiệp ra trường. Theo dữ liệu từ Tổng cục Thống kê, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên trong độ tuổi từ $15$ đến $24$ trên cả nước năm 2024 đã đạt mức $7.83\%$, ghi nhận sự gia tăng $0.30$ điểm phần trăm so với năm trước đó.

Xét theo khu vực địa lý, áp lực tìm việc làm tại các đô thị lớn gay gắt hơn đáng kể so với khu vực nông thôn. Cụ thể, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên khu vực thành thị trong năm 2024 lên tới $9.35\%$, trong khi khu vực nông thôn ghi nhận mức $6.97\%$. Khoảng cách này cho thấy lực lượng lao động trẻ tại các thành phố lớn phải đối mặt với mức độ cạnh tranh cao hơn nhiều, do sự tập trung dày đặc của các cơ sở đào tạo bậc cao nhưng lại thiếu các vị trí việc làm phù hợp với chuyên môn được đào tạo ban đầu. Điều này đặt ra bài toán cấp thiết về việc điều chỉnh định hướng nghề nghiệp, nâng cao năng lực thực chiến và trang bị các kỹ năng bổ trợ cần thiết để người học có thể thích ứng với biến động của thị trường.

Nguyên nhân gốc rễ khiến nhiều ngành nghề rơi vào tình trạng bão hòa

Sự dịch chuyển của thị trường lao động hiện đại xuất phát từ nhiều biến động mang tính cấu trúc. Để lý giải vì sao nhiều ngành nghề liên tục rơi vào tình trạng dư thừa nhân lực nhưng lại thiếu hụt nguồn nhân chất lượng cao, chúng ta cần phân tích hai nguyên nhân cốt lõi dưới đây.

Áp lực từ trí tuệ nhân tạo và tự động hóa

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa đang tạo ra một cuộc cách mạng thay đổi toàn diện phương thức vận hành của các doanh nghiệp. Các công nghệ mới không chỉ hỗ trợ tối ưu hóa quy trình làm việc mà còn thay thế dần sức lao động con người ở nhiều vị trí mang tính lặp đi lặp lại. Theo các dự báo xu hướng công nghệ, nhiều ngành nghề đang đối mặt với nguy cơ suy giảm nhu cầu tuyển dụng nghiêm trọng trong giai đoạn tới, bao gồm:

• Sản xuất truyền thống và các dây chuyền vận hành thủ công.
• Bán lẻ truyền thống, đặc biệt là các vị trí thu ngân và chăm sóc khách hàng cơ bản.
• Dịch vụ tài chính - kế toán truyền thống và các công việc xử lý dữ liệu hành chính.
• Các nhóm ngành ngôn ngữ chuyên sâu thực hiện dịch thuật cơ bản, biên tập viên nội dung sơ cấp.
• Hoạt động telesales, chăm sóc khách hàng tự động hóa và một phần lĩnh vực logistics.

Sự chuyển dịch này đòi hỏi người lao động không chỉ thuần túy nắm giữ kiến thức lý thuyết chuyên ngành mà còn phải thích ứng nhanh với môi trường làm việc số hóa, nơi máy móc và công nghệ đóng vai trò trợ đắc lực nhưng cũng là đối thủ cạnh tranh trực diện.

Yêu cầu kinh nghiệm thực tế khắt khe từ doanh nghiệp

Bên cạnh yếu tố công nghệ, áp lực từ phía các tổ chức tuyển dụng cũng góp phần làm trầm trọng thêm khoảng cách giữa cung và cầu lao động. Trước những biến động kinh tế và áp lực duy trì hiệu suất, các doanh nghiệp ngày càng trở nên thận trọng hơn trong các quyết định nhân sự.

Chiến lược tuyển dụng hiện nay có sự phân hóa rõ rệt:

Thực tế này khiến phần lớn cử nhân mới tốt nghiệp gặp khủng hoảng khi bước chân vào thị trường việc làm. Việc thiếu hụt không gian thực hành thực tế trong chương trình đào tạo chính quy khiến người lao động trẻ loay hoay trước các yêu cầu khắt khe từ nhà tuyển dụng, từ đó dẫn đến tình trạng thất nghiệp cơ cấu kéo dài.

Đánh đổi giữa sở thích cá nhân và bài toán việc làm thực tế

Thực trạng thất nghiệp cơ cấu và áp lực từ thị trường lao động hiện đại đặt ra bài toán nan giải cho người trẻ: nên kiên định theo đuổi sở thích cá nhân hay thỏa hiệp với các nhóm ngành có nhu cầu tuyển dụng cao. Trong giáo dục và định hướng nghề nghiệp, sở thích là động lực cốt lõi giúp duy trì hứng thú học tập, song nếu tách rời khỏi quy luật cung cầu của thị trường, yếu tố này dễ dẫn đến hệ lụy lãng phí thời gian và nguồn lực tài chính.

Sự dịch chuyển nhanh chóng của nền kinh tế số khiến nhiều ngành học mang tính truyền thống, ít sự tương thích với công nghệ dần thu hẹp quy mô tuyển dụng. Việc lựa chọn các ngành học dựa trên cảm tính thay vì phân tích dữ liệu việc làm thực tế tạo ra một khoảng trống lớn giữa năng lực đào tạo và nhu cầu của doanh nghiệp. Hệ quả là người lao động phải đối mặt với tỷ lệ cạnh tranh gay gắt, thu nhập bấp bênh hoặc buộc phải chuyển hướng nghề nghiệp trái ngành sau khi tốt nghiệp.

Để giải quyết bài toán này, người học cần xây dựng tư duy chiến lược trong việc cân đối giữa đam mê và tính thực tiễn. Công thức tối ưu hóa quyết định chọn ngành có thể biểu diễn qua tỷ lệ thành công nghề nghiệp $P$ phụ thuộc vào hàm lượng kỹ năng thực tế $S$, nhu cầu thị trường $M$ và sở thích cá nhân $I$:

$$P = f(S, M, I)$$

Trong đó, trọng số của $M$ đóng vai trò quyết định tính thanh khoản của tấm bằng trên thị trường lao động. Sở thích cá nhân chỉ thực sự phát huy giá trị kinh tế khi được đặt vào đúng phân khúc thị trường có độ dung nạp cao. Do đó, người học cần chủ động cập nhật các tín hiệu tuyển dụng, tích hợp thêm các kỹ năng bổ trợ mang tính liên ngành nhằm gia tăng khả năng thích ứng, thay vì chỉ dựa vào sự hứng thú thuần túy mang tính chủ quan.

Góc nhìn phản biện: Bằng cấp và cơ hội thực tế trong bối cảnh mới

Sở thích cá nhân chỉ thực sự phát huy giá trị kinh tế khi được đặt vào đúng phân khúc thị trường có độ dung nạp cao. Do đó, người học cần chủ động cập nhật các tín hiệu tuyển dụng, tích hợp thêm các kỹ năng bổ trợ mang tính liên ngành nhằm gia tăng khả năng thích ứng, thay vì chỉ dựa vào sự hứng thú thuần túy mang tính chủ quan. Đặt trong bối cảnh thị trường lao động hiện đại, tấm bằng đại học không còn là chìa khóa duy nhất đảm bảo sự nghiệp vững chắc, mà cần được soi chiếu qua lăng kính thực chiến và năng lực thích ứng linh hoạt.

Giá trị thực chiến của năng lực cá nhân

Trong nền kinh tế tri thức vận hành dựa trên hiệu suất và giá trị tạo ra, tấm bằng cử nhân xếp loại giỏi chỉ đóng vai trò là một tấm vé thông hành ban đầu để bước qua vòng sàng lọc hồ sơ. Sự bão hòa của thị trường lao động cho thấy các nhà tuyển dụng ngày càng ưu tiên những ứng viên sở hữu năng lực thực chiến cao, có khả năng giải quyết vấn đề ngay khi nhận việc thay vì phải qua quá trình đào tạo lại dài hạn.

Giá trị thực chiến này được đo lường thông qua số lượng dự án thực tế đã hoàn thành, tư duy nhạy bén trước các biến động của thị trường và khả năng tự học hỏi liên tục. Khi các công cụ tự động hóa và trí tuệ nhân tạo ngày càng đảm nhiệm tốt các tác vụ lý thuyết, thế mạnh độc tôn của con người nằm ở tư duy phản biện, sự sáng tạo và năng lực thực thi cụ thể. Do đó, một cá nhân có bằng cấp trung bình nhưng sở hữu bộ kỹ năng thực tế xuất sắc cùng tư duy dịch chuyển linh hoạt thường dễ dàng nắm bắt cơ hội việc làm hơn so với người chỉ có lý thuyết hàn lâm.

Sự phân hóa rõ rệt theo phân khúc nhân sự

Sự thu hẹp cơ hội việc làm tại một số ngành nghề truyền thống không đồng nghĩa với sự suy giảm cơ hội trên toàn thị trường, mà thực chất phản ánh sự phân hóa sâu sắc theo phân khúc nhân sự. Thị trường đang chứng kiến sự dư thừa trầm trọng ở phân khúc lao động phổ thông và nhân sự chất lượng trung bình – những vị trí dễ bị thay thế bởi công nghệ hoặc chi phí tối ưu hóa. Ngược lại, phân khúc nhân sự chất lượng cao, chuyên gia đầu ngành và nhân sự đa nhiệm mang tư duy liên ngành vẫn đối mặt với tình trạng khát nhân lực trầm trọng.

Sự phân hóa này tạo ra một khoảng cách lớn giữa nhóm lao động thụ động và nhóm lao động chủ động nâng cấp giá trị bản thân. Các lĩnh vực tưởng chừng bão hòa vẫn mở ra vô số ngách chuyên môn mới đối với những ai biết kết hợp kiến thức chuyên ngành với kỹ năng công nghệ hoặc truyền thông số. Do đó, bài toán cốt lõi đối với người lao động không nằm ở việc chọn sai ngành, mà nằm ở việc năng lực cá nhân chưa vươn tới ngưỡng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của phân khúc nhân sự cao cấp.

Giải pháp chuyển đổi và trang bị kỹ năng bổ trợ cho người lao động

Để vượt qua những rào cản và khoảng cách về năng lực trong bối cảnh thị trường lao động biến động, người lao động cần chủ động triển khai các chiến lược chuyển đổi và bồi dưỡng chuyên môn một cách toàn diện.

Việc nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường không chỉ đòi hỏi sự nhạy bén trong tư duy nghề nghiệp mà còn cần một lộ trình hành động thiết thực từ sớm.

Chủ động tích lũy kinh nghiệm từ ghế nhà trường

Người lao động và học sinh, sinh viên cần chủ động tích lũy kinh nghiệm thực tế từ các kỳ thực tập, làm cộng tác viên hoặc nhân sự bán thời gian từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường để rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp. Việc sớm tiếp xúc với môi trường làm việc thực tế giúp người học làm quen với áp lực tiến độ, quy trình vận hành và tiêu chuẩn chất lượng của doanh nghiệp. Quá trình này tạo ra cơ hội để thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết hàn lâm và yêu cầu vận hành thực chiến.

Bên cạnh đó, việc tham gia vào các dự án thực tế hoặc các câu lạc bộ chuyên môn còn giúp cá nhân xây dựng mạng lưới quan hệ nghề nghiệp, từ đó gia tăng đáng kể cơ hội tiếp cận việc làm sau khi tốt nghiệp.

Lộ trình học tập và nâng cấp kỹ năng mềm

Bên cạnh chuyên môn cốt lõi, người lao động cần chủ động nâng cao trình độ, kỹ năng làm việc, trau dồi kỹ năng mềm và ngoại ngữ, đồng thời nghiên cứu thông tin thị trường lao động để xác định vị trí việc làm phù hợp. Lộ trình nâng cấp năng lực có thể được cấu trúc qua các giai đoạn cụ thể nhằm đảm bảo tính hiệu quả và bền vững:

• Giai đoạn đánh giá và định vị: Phân tích cấu trúc năng lực cá nhân, đối chiếu với yêu cầu của các vị trí mục tiêu nhằm nhận diện những khoảng trống về kiến thức và kỹ năng cần bồi đắp.
• Giai đoạn phát triển kỹ năng bổ trợ: Tập trung rèn luyện các kỹ năng có tính ứng dụng cao như tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề phức tạp, kỹ năng giao tiếp chuyên nghiệp và khả năng làm việc nhóm trong môi trường đa văn hóa.
• Giai đoạn cập nhật xu hướng công nghệ: Thường xuyên nghiên cứu thông tin thị trường lao động, cập nhật các công cụ số và phương pháp làm việc hiện đại nhằm tối ưu hóa hiệu suất công việc, bảo đảm sự thích ứng linh hoạt trước những biến động không ngừng của nền kinh tế.

Giải pháp tối ưu thu nhập và rèn luyện kỹ năng qua nền tảng DayThem

Trong bối cảnh thị trường lao động biến động và nhiều ngành nghề đối mặt với tình trạng bão hòa, việc duy trì sự ổn định về tài chính đồng thời mài giũa năng lực chuyên môn trở thành bài toán cốt lõi đối với người lao động trẻ và lực lượng gia sư. Để vượt qua giai đoạn chuyển dịch nghề nghiệp này, việc tận dụng chuyên môn sẵn có thông qua các nền tảng công nghệ giáo dục hiện đại là hướng đi mang tính thực tiễn cao, giúp tối ưu hóa nguồn lực cá nhân.

Tối ưu hóa thu nhập và duy trì năng lực thực chiến

Việc tham gia giảng dạy và nhận lớp gia sư không chỉ giúp người lao động giải quyết áp lực tài chính ngắn hạn mà còn là phương thức hiệu quả để duy trì tư duy sư phạm, khả năng truyền đạt và cập nhật kiến thức chuyên môn. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một nguồn thu nhập duy nhất, việc chủ động kết nối với người học qua các hệ thống chuyên biệt giúp tối ưu hóa thời gian và năng lực sẵn có.

Thông qua các công cụ hỗ trợ tìm kiếm và quản lý lớp học hiện đại, gia sư có thể chủ động lựa chọn lớp phù hợp với thế mạnh chuyên môn, khu vực địa lý hoặc mức học phí mong muốn. Hệ thống cho phép người dạy lọc lớp theo môn học, theo dõi sát sao lịch sử ứng tuyển và quản lý dòng tiền minh bạch, bao gồm việc kiểm tra các khoản đã thanh toán hay theo dõi lịch sử giao dịch một cách chính xác.

Bên cạnh đó, sự linh hoạt giữa hình thức học tại nhà và học trực tuyến mở rộng tối đa không gian kết nối giữa người dạy và người học. Điều này không chỉ giúp gia sư duy trì nền tảng tài chính vững vàng mà còn là môi trường rèn luyện các kỹ năng mềm quan trọng như kỹ năng thuyết trình, quản lý thời gian và giải quyết vấn đề phát sinh trong quá trình truyền đạt tri thức, tạo đà vững chắc cho lộ trình phát triển sự nghiệp lâu dài.

Lớp học để tham khảo